[ سخن ناشر ] بسمه تعالى تاريخ هجده سالهء آذربايجان ، تأليف سيد احمد كسروى روايت تاريخى مستند از رويدادها و حوادث بعد از انقلاب مشروطيت ايران از آغاز قيام رهاييبخش تبريز به رهبرى ستار خان و باقر خان و ديگر مجاهدين آذرى و گيلانى و بختيارى در برابر استبداد صغير محمد على شاهى و ذكر اين وقايع و مبارزات و رشادتها به تفصيل و كسب مجدد آزادى و فتح تهران تا فرجام قيام نافرجام شيخ محمد خيابانى مىباشد . كتاب اخير ، در واقع ذيل و دنبالهء كتاب « تاريخ مشروطه » كسروى است « 1 » كه باهم شامل شش بخش مىشوند و بنا به قول خودش ، در ابتدا يك‌بار در « مهنامهء العرفان » در سوريه به عربى و بار ديگر همراه « پيمان » ، روزنامهء نشر عقايدش به چاپ رسيده است « 2 » . اين مجموعه به‌طور كامل ، نخستين‌بار در سال 1316 شمسى در تهران ، چاپ شده است و تا وقوع انقلاب اسلامى ، چاپهاى ديگرى با قطعهاى مختلف داشته است . همانگونه كه در كتاب آمده و كسروى به ذكر آن بسنده مىكند ، اين مقطع از تاريخ ايران ، داراى ويژگيها و خواصى است كه قبل از آن تاريخ ايران فاقد آن بوده و كمتر اتفاق افتاده كه مردم در صحنه آمده و ابراز وجودى كرده باشند . اين فصل پرفراز و نشيب ، كه ناشى از پيروزى انقلاب مشروطه و تحول در بنيانهاى سنتى ملت و كشور ايران است ، بعد از بمباران مجلس و تعطيلى موقت مشروطيت آغاز و تا كودتاى رضا خان مىانجامد .

--> ( 1 ) . كسروى در مورد علت نگارش تاريخ مشروطه و ارتباط آن با تاريخ هجده‌ساله ، چنين گفته است : « هنگاميكه آن را آغاز كرديم ، ميخواستيم تنها پيش‌آمدهاى آذربايجان را از آغاز مشروطه‌خواهى تا هجده سال ديگر بنويسيم . ولى چون به كار پرداختيم ديديم ، جدا كردن رخدادهاى تهران و آذربايجان و ديگر جاها از هم نشدنيست . . . اين بود ، تاريخ هجده سالهء آذربايجان از نيمهء راه خود ، رويهء تاريخ مشروطه ايران گرفت » . تاريخ مشروطه ايران ، مقدمه . ( 2 ) . كسروى ، احمد . تاريخ هجده سالهء آذربايجان ، تهران ، امير كبير ، ص 791 .